Michael Sandel is een vooraanstaand hoogleraar politiek beleid, die vooral met zijn pas verschenen boek Democracy's Discontent in het brandpunt staat van de Amerikaanse politieke filosofie.

In dit recente boek bekritiseert Sandel de impliciete liberalistische opvattingen die de actuele politieke praktijk richting geven. In de actuele democratie wordt uitgegaan van een neutraal en ongebonden burgerconcept.

De politieke praktijk zou er namelijk in bestaan het voor de burger mogelijk te maken om de persoonlijke belangen zoveel mogelijk te vrijwaren en te verdedigen. De inhoudelijke bepaling van persoonlijke morele objectieven zou volledig buiten het domein van de gemeenschapsaanspraken vallen.

Sandel toont aan dat deze liberalistische opvatting van de burger slechts opgang heeft gemaakt na de Tweede Wereldoorlog. Zeker in de aanvangsjaren van de Amerikaanse samenleving primeerde in de politiek het republikeinse uitgangspunt. De republikeinse opvatting van de burger vertrekt van de idee dat datgene wat de inzet en de bezieling voor de politieke praktijk bepaalt, geen individuele nutsbetrachting is, maar berust op het vertrouwen in gedeelde waarden en overtuigingen.

Wat de gemeenschap tot gemeenschap maakt, is de sociale verwevenheid waaraan de burger zijn persoonlijke identiteit ontleent. Als de gemeenschappelijke waarden en overtuigingen in de politiek niet meer dienen als uitgangspunten, verliest de inzet voor de samenleving zijn betekenis. In die zin vergiftigt een liberalistische ingesteldheid het imperatief karakter van burgerzin en leidt tot datgene wat tal van democratische staten ondervinden: een groot gevoel van onbehagen.

Aangenomen dat Sandels analyse correct is, wat zal dan het lot zijn van een democratische staat waarvan de leden geen gedeelde waarden hebben omdat die leden participeren in verschillende culturen? Met andere woorden: welk antwoord geeft Sandel op het probleem van de multiculturaliteit ten opzichte van de democratie? In die zin legden we hem de volgende vragen voor:

Michael Sandel, titularis van de Multatuli-lezing 1997 geeft de hoofdlezing. Vooraf zal Louis Tobback, burgemeester van de stad Leuven, gewezen minister van binnenlandse zaken, het thema van de lezing kort toelichten. Mark Eyskens, gewezen eerste minister, zal de hoofdlezing kort becommentariëren.

De hoofdlezing wordt voorafgegaan door een vormingsinitiatief. De ervaring die men in het Overlegcentrum in de loop van de jaren heeft opgedaan, leert dat er een grote afstand bestaat tussen de ideeën die in het gespecialiseerde onderzoek van academici aan bod komen en de opvattingen van mensen die in de samenleving met moeilijke en belangrijke beslissingen worden geconfronteerd.

Academische onderzoeksresultaten verschijnen in tal van gespecialiseerde vakbladen, vaak gesteld in een eigenzinnig vakjargon. Vaak ontbreekt het beleidsmensen en stafmedewerkers van vakorganisaties, sociaal-culturele en religieuze verenigingen aan tijd om de disparate academische bevindingen samen te leggen. Het omgekeerde is ook waar. Vaak zijn academici zich weinig bewust van de concrete problemen waarmee beleidsmensen dagelijks worden geconfronteerd.

Precies om de kloof tussen het gespecialiseerde onderzoek over ethisch geladen onderwerpen en de concrete nood aan ethische interpretatiekaders en praktische morele richtlijnen te overbruggen, publiceert het Overlegcentrum de nieuwsbrief Ethische Perspectieven.

Om dezelfde reden wordt in de marge van de Multatuli-lezing een vormingsactiviteit ingericht waarin de uiteenzetting van Sandel zal worden toegelicht door zijn opvattingen te situeren in het kader van het actueel filosofisch debat inzake ethiek.

Tegelijk zal met de deelnemers aan deze vormingsactiviteit worden nagegaan op welke punten hun concrete werk door Sandels opvattingen wordt aangesproken. Is de discussie particulariteit versus universaliteit, liberalisme versus communautarisme relevant voor de concrete politieke, sociale en culturele praktijk of gaat het om een abstracte discussie zonder relevantie?

Er worden als navormingsactiviteit in de marge van de Multatuli-lezing twee werksessies gepland. In de eerste sessie wordt door een aantal professoren de achtergrond geschetst van waaruit Sandels filosofie is ontstaan.

In dit eerste rondetafelgesprek worden tevens de krachtlijnen toegelicht van Sandels lezing en wordt er omschreven wat Sandel met zijn uiteenzetting beoogt, wat hij wil vermijden en welke strategieën hij daarbij volgt.

In de tweede sessie geven we het woord aan de deelnemers van het rondetafelgesprek waarbij zij nagaan of Sandels theoretische uitgangspunten relevantie hebben voor het concrete werk. De deelnemers aan deze rondetafelgesprekken worden gericht uitgenodigd en krijgen op voorhand een werktekst en een aantal vragen.

De doelgroep zijn personen die een verantwoordelijke positie innemen in het politieke, sociaal-culturele, en religieuze werkveld.